Campagnereis El Salvador

Opiniestukken

22 januari 2017 -

17 mei

We zijn weer thuis en ik raak langzaam weer in het Nederlandse ritme. De laatste dagen in San Salvador zijn rustig verlopen. Dominik en Silvi zijn met de familie van Gloria onder andere naar een voetbalwedstrijd geweest. Daar hebben ze de zelfgemaakte riemen én de zelfgemaakte chocolade verkocht. Overigens is het sportveld aangelegd met steun van Cordaid: er wordt goed gebruik van gemaakt. Ondertussen heb ik met Kaat gewinkeld voor de leskisten en zijn we diverse geldautomaten langs geweest. Op het laatste nippertje bleek namelijk dat we het hotel contant moesten betalen en dat was meer dan dagelijkse limiet toeliet. Ook opnemen bij de bank ging niet door, dus het was even een uitdaging zullen we maar zeggen! We hebben het met ware teamspirit weten op te lossen.

De laatste dag stond in het teken van evaluatie en ontspanning. Het geplande bezoek aan de ruïnes van de oude Pipil-steden en -tempels ging helaas niet door: het was moederdag, een nationale feestdag sinds dit jaar, dus alles was gesloten. Overigens is vaderdag al jaren een nationale feestdag hier... 

We zijn doorgereden naar het strand. Gloria, haar moeder, twee dochters en jongste zoon waren mee en met elkaar hebben we een gezellige middag gehad. Zwart vulkanisch zand, palmbomen, grote golven: een waar tropisch paradijs! Met een aantal stafleden en de directeur van CBC een evaluatie gehouden en toen door de bergen terug naar San Salvador, voor de allerlaatste avond: koffers inpakken en vroeg naar bed. 

De volgende ochtend om 5 uur kwamen Loreena en Bobby ons ophalen: onze vlucht naar Washington vertrok om 8 uur. Wie via de VS heeft gevlogen, weet dat je ook voor transfers langs de immigratiedienst moet, dat je je koffer moet ophalen en dat je ook nog langs de douane moet. En toen werden Dominik en ik in Washington door een norse meneer een verkeerde deur door gestuurd. Stonden we opeens in de vertrekhal. Teruggaan was geen optie, dus moesten we naar incheckbalies van de vliegmaatschappij (opgevangen door een aardige meneer die ons wat verdwaasd zag ronddwalen), langs de douane (heel lange rijen), langs security (dezelfde heel lange rijen), langs een snuffelhond (tussen de rijen), met de tram naar de goede teminal (tien minuutjes), stukje lopen (tien minuutjes..) en hebben we dus toch nog de vlucht naar Amsterdam gehaald. Een paar uur overstaptijd is echt geen overbdodige luxe!

Dit was het laatste reisverslag. Voor ons begint het werk nu echt: onze tolk Maria gaat de interviews in het Spaans uitschrijven zodat we ze kunnen laten vertalen; Kaat en Dominik gaan aan de slag met de films, wij op kantoor met de campagneteksten, met foto's, posters ontwerpen, folders maken enzovoorts. Kortom: wordt vervolgd. WIlt u op de hoogte blijven? Houd dan de website in de gaten of volg ons op Facebook. Dank voor jullie belangstelling en tot de volgende keer! 

7 mei

Ik heb niet zo'n zin om te schrijven over gisteren, maar ja: ik heb beloofd dagelijks verslag uit te brengen. Ik heb de afgelopen tijd mijn best gedaan er geen sensationeel en al te dramatisch verhaal van te maken. Natuurlijk: het leven hier is hard en moeilijk en mensen zijn constant op hun hoede, maar er is ook een andere kant. Die van de muziek in het jeugdcentrum. Die van Pablo en Roberto, die bewust kiezen voor het moeilijke pad en een goed voorbeeld willen zijn voor de jeugd. Die van al die prachtige kinderen op de basisscholen en het werk van de paters, de zusters en CBC. Onze lieve gastvrouw in het pension waar we logeren. Er is ook dat prachtige land, met imposante vulkanen, bloemen, mango's, avocado'sm, papaya's en prachtige uitzichten, de kolibries in je tuin en de gieren vlak boven je hoofd in de heuvels.

Maar goed: in het verhaal van gisteren kan ik even weinig positiefs vinden. Zoals jullie gisteren hebben gelezen, logeert Silvi bij Gloria. Ook Gloria heeft een verhaal, maar daarover een andere keer. Vandaag aandacht voor de buren van Gloria, een jong echtpaar. Zij hadden een jongetje geadopteerd, dat was geboren nadat zijn moeder was verkracht, waarschijnlijk door een bendelid. De moeder was een jong meisje met het Syndroom van Down, een kind nog. Dit komt vaak voor in San Salvador vertelde CBC-medewerkster Carla; denk bijvoorbeeld aan Jacqueline over wie ik gisteren vertelde. Ook zij heeft ooit een baby gekregen die onmiddellijk door haar oma is weggegeven.

Baby José werd liefdevol opgevangen door dit jonge stel, maar zij zijn arm en hebben zeer beperkte middelen. José is eergisteren gestorven aan een longontsteking.

    

José is zes maanden geworden. Gloria is bij alle buren langs gegaan om geld in te zamelen voor een kistje, want daarvoor hadden de ouders geen geld. Gisteren was de begrafenis van José. Er was ook geen geld voor een auto of een stoet, of iets anders. Wij hebben op de markt wat bloemen gekocht, de paters hadden een pick-up truck ter beschikking gesteld en een van de seminaristen ging mee naar het kerkhof. Daar werd een tafeltje uitgeklapt dat de familie meehad en daar stond dat piepkleine kistje op. Met dat piepkleine kindje, dat er echt niet uitzag als zes maanden: veel te klein...

  Troost van een van de seminaristen

Ook de biologische moeder was er, ik denk met haar eigen moeder. Ze leek aanvankelijk nauwelijks te beseffen wat er aan de hand was. Een kind is het nog. 

Wat te zeggen? José was zeer gewenst door zijn adoptieouders. Er werd van hem gehouden. Als José in Nederland was geboren, dan had hij hoogstwaarschijnlijk nog geleefd. 

  Het grafje van José, met een klein houten kruis

5 en 6 mei

De opnames voor de scholenfilm en de parochiefilm zijn inmiddels afgerond. Donderdagochtend hebben we gefilmd op de school in Meijcanos en onder anderen vrijwilligers David en Daniel geïnterviewd. Het was een gezellige ochtend die in lichte chaos verliep. Onder ander Miquel kwam met ons kennismaken. Hij is elf, maar gedroeg zich niet dienovereenkomstig: 'Wat heb je mooie ogen! Je haar is zeker niet echt? Doet het pijn als je eraan trekt? Oké, dan is het toch geen pruik!' En vervolgens uitgebreid knipogen en met de wenkbrauwen seinen. Hij kon zelfs één wenkbrauw optrekken, maar die truc beheers ik ook, dus werd het gewoon een wedstrijd wie zijn ene wenkbrauw het hoogst kon optrekken in plaats van flirten met een vrouw die hier zo ongeveer je oma zou zijn. Later hoorde ik dat hij thuis erg verwaarloosd wordt, zoals veel kinderen in deze wijken. Ik heb er al eerder over geschreven en het bleek ook vandaag weer: tijdens de lessen van David en Daniel kunnen de kinderen nadenken over hun talenten en over hun dromen voor de toekomst. Er wordt naar ze geluisterd en dat zijn de meesten niet gewend. 

Kaat en Dominik zijn 's middags naar het huis van Gloria gegaan. Silvi uit Nederland gaat een paar dagen bij Gloria en haar kinderen logeren en we gaan ze volgen met de camera. Ik ben in het hotel gebleven om op tijd te zijn voor de rit naar het vliegveld om SIlvi op te halen. De eerste avond heeft ze bij ons in het hotel geslapen; gisterochtend zijn we met z'n allen op weg gegaan naar Gloria in Meijcanos. Een groot experiment - voor ons, maar ook voor CBC en de mensen in de wijk: er heeft nog nooit een buitenlander gelogeerd hier. Gloria heeft 'de guys' in haar wijk overigens vooraf geïnformeerd dat Silvi zou komen en het was oké. Toen we echter wilden filmen hoe Gloria en Silvi met de bus naar de workshop 'koken en bakken' van de paters Passionisten gingen, kon dat slechts drie haltes: daarna reed de bus door een andere wijk en was filmen dus te gevaarlijk. 

Gisteravond hebben we met een groot deel van het CBC-team, Silvi, Gloria en de schoondochter van Gloria een indrukwekkend theaterstuk bezocht in het Nationale Theater. Het ging over een verhaal uit de burgeroorlog, over een groep vrouwen die met hun kinderen de bergen zijn ingevlucht om te ontkomen aan de terreur van het leger. Ze hebben daar 22 dagen zonder eten gebivakkeerd; al hun kinderen zijn daar overleden. Na afloop van de voorstelling, kwamen de vrouwen op het toneel, met kaarsjes. Een indrukwekkend gezicht. CBC werkt onder meer met deze groep vrouwen om de oorlogstrauma's te verwerken. 

En ook vandaag weer veel persoonlijke verhalen gehoord. Onder andere dat van Jacqueline, die wordt gesteund door de zusters van Charles Foucault. Ze is zwakbegaafd en haar moeder heeft haar onmiddellijk na de geboorte weggedaan. Haar oma heeft zich over haar ontfermd en Jacqueline woont nu bij haar en twee ooms, die haar hoogstwaarschijnlijk misbruiken. Jacqueline komt iedere dag even bij de zusters langs. Op een gegeven moment was ze aan het bedelen, toen een vrouw tegen haar zei: 'Ik heb niets voor je, ik heb zelf honger'. Toen heeft Jacqueline haar naar de zusters gestuurd met de boodschap: "Zeg maar dat ik je heb gestuurd. ZIj zullen je helpen." Zuster Anna-Lisa vertelde ook hoe Jacqueline na een ruzie door een van de ooms op straat was gezet en haar toevlucht zocht bij de zusters. Hoe ze haar hebben gekalmeerd en met haar in de kapel hebben gebeden. Hoe zij Jacqueline hoorde snikken: "Nu ben ik helemaal alleen. Nu heb ik echt niemand meer, maar ik weet dat U nog van mij houdt". 

3 en 4 mei

Eerst maar met een dieptepunt beginnen, een driedubbele code rood in de reisgidsen en op de site van Buitenlandse Zaken: het openbaar vervoer in Popotlan... Ik kan jullie zeggen: ik begrijp de waarschuwingen. We gingen Roberto thuis interviewen. Roberto is een van de vrijwilligers van het jeugdcentrum van de zusters. En we konden kiezen: kwartier lopen of paar minuten met de bus. En terwijl ik kleingeld aan het uitgraven was, mijn camera los aan mijn arm bungelde en mijn tas openstond, kwam die bus aangescheurd en rende iedereen naar binnen: 'Come Margot, come!!' Snel de bus in dus, met open tas, bungelende camera en een handvol muntjes. Terwijl ik probeerde te ontdekken waar ik moest betalen, trapte de chauffeur op het gaspedaal en eerlijk waar: de Collectebus van Harry Potter is er helemaal niets bij. Python, Vliegende Hollander, Baron? Eitjes! Mijn camera werd gelanceerd en raakte vol een onschuldige meneer; ik stond nog met dat kleingeld in mijn hand, aan mijn andere hand die zwaaiende camera, dus vasthouden was een beetje lastig, maar wel essentieel: in een paar seconden naar 50-60 kilometer per uur én in een paar seconden weer naar stilstand. Het was voor de Salvadoranen een hoogtepunt uit ons bezoek vrees ik... 

 Vrijwilliger Roberto 

We hebben eergisteren en gisteren een aantal interviews gedaan. Met Roberto onder andere, met zuster Conception, met Rosita, Andrea en Pablo. Daar zal ik niet al te veel over vertellen, want de resultaten daarvan kunnen jullie straks zien in de films. Een opmerking van Pablo bleef ons bij: als je lid wordt van een bende, heb je maar drie opties voor je toekomst: ziekenhuis, gevangenis of dood. Ook Pablo wilde overigens alleen binnen of in de achtertuin geflimd worden: er liep 'a guy' buiten. En Kaat is tijdens het filmen in huis steeds bij Dominik in de buurt gebleven, want er liepen twee kippenkuikentjes rond: eentje knalroze, eentje knalgeel. Kaat was bang dat Dominik tijdens het filmen achteruit zou lopen en een kuiken zou pletten, dus haar taak die middag was kuikens verjagen... 

 Rondscharrelende kuikentjes bij Pablo

Rosita vertelde over de zwijgcultuur en hoe gevaarlijk het is uit de school te klappen. Ze gaf een voorbeeld van een vrouw die de politie had gebeld omdat ze zag dat er een executie plaatsvond. Tegen de tijd dat de politie ter plaatse was, was de jongen gedood en de bendeleden verdwenen. De volgende dag kwamen ze echter naar deze vrouw: haar tong werd uitgesneden, bij haar man zijn oren en zijn ogen: horen, zien, zwijgen... De dochtertjes van het echtpaar waren erbij toen hun ouders werden verminkt. 

Gisterochtend hebben we gefilmd op de school van Gladys en dat was erg leuk. Zoveel prachtige, enthousiaste kinderen die komen kennismaken, met je op de foto willen of wel voor jou willen poseren. Twee meiden hebben zelfs voor ons gezongen en dat was prachtig. Helaas was er erg veel lawaai om ons heen, dus ik vrees dat ze de eindmontage niet gaan halen omdat ze slecht te horen zijn. En dan komt er een jongetje van een jaar of elf naar je toe. Een 'mannetje'. Keurt je camera, wil als enige niet op de foto en begint nadrukkelijk te knipogen. Ik kan alleen maar denken: 'kind, wat doe je nou?' en knipoog maar terug. Hij verdwijnt onmiddellijk. Het zijn van die momenten dat de werkelijkheid van buiten de veilige schoolmuren even zichtbaar wordt: in wat voor milieu groeit deze jongen op?  

De middag was feest: de groepen van het jeugdcentrum hadden een voorstelling voor ons voorbereid dus we werden getracteerd op traditionele muziek, traditionele dans en breakdance. Het was geweldig en we hebben ervan genoten. Dans en muziek verbindt, maakt je blij. 

En nog een cadeau voor de Belgisch/Nederlandse delegatie: we kregen een t-shirt met het logo van de zusters erop: de beschermengel. Daarmee kunnen we voortaan veilig de wijk in als we onze nieuwe vrienden nog eens willen bezoeken! 

1 en 2 mei

Gisteravond waren we laat thuis en vanmorgen weer op tijd op pad, dus vandaag een inhaalslag. Gistermiddag hebben CBC-medewerkers Bobby en Carla ons meegenomen naar de vulkaan van San Salvador. Hij heeft twee toppen, die beide bijna twee kilometer hoog zijn. Met de auto zijn we naar boven gereden en het laatste stukje omhoog gaat langs een prachtig wandelpad. De beloning: een spectaculair uitzicht op de krater van de Boqueron-top. De krater heeft een diameter van 1500 meter en is 558 meter diep. Ooit stond er water in, maar het meer is verdwenen na de laatste uitbarsting van de vulkaan in 1917. Nu is de bodem van de krater zichtbaar... 

 Aan de rand van de krater van de Boqueron

De top van de vulkaan is een nationaal park met een klein museum. We waren laat en terwijl Kaat en Eliane de traditionele kledij uitprobeerden die daarvoor klaarlag, draaide een bewaker de deur op slot. Het museum ging dicht... We merkten het gelukkig net op tijd! 

Tijdens het avondeten hebben we een uitgebreid gesprek gevoerd over een van de specialiteiten van CBC: masculiniteit. Hoe gedraagt een man zich? Hoe verander je gedrag? Mogen mannen huilen? Mogen mannen kwetsbaar zijn en hun gevoel tonen? Ik schreef het al eerder: het is echt een aandachtspunt hier. Bobby gaf een mooi voorbeeld van een jongen die zich altijd seksistisch gedroeg tegenover vrouwen, maar na de trainingen van CBC meeliep in een demonstratie tegen seksisme op straat! 

In de nacht van zondag op maandag werd ik wakker van een vreemd gevoel: mijn bed schommelde heen en weer. Vanmorgen vertelde een van de medewerkers van CBC dat er inderdaad een aardbeving was geweest (5,5 op de schaal van Richter), maar dat de inwoners van San Salvador er niet van opkijken: er zijn dagelijks kleine aardbevingen. Niet voor niets werd het gebied al door de Pipil-indianen 'de vallei van de hangmatten' genoemd. 

Vanmorgen hebben we kennis gemaakt met Walberto Tejeda, directeur van CBC en hebben we Eliane uitgezwaaid, die weer terug gaat naar Nederland. Walberto legde het belang van het werk van CBC uit: gemeenschappen met elkaar verbinden, zodat de mensen samen sterk staan en samen kunnen werken aan vrede.

Walberto Tejeda, directeur van CBC

Vanmiddag waren we in Apopa om Gladys thuis te interviewen. Om niet te veel aandacht te trekken, hebben we de camera's in de tassen gelaten toen we naar het huis van Gladys liepen. Ik wilde de graffiti op de muren fotograferen waarmee de gangs hun territoria afbakenen, maar dat was helemaal niet aan de orde. Er waren nog wat momenten waarop we geconfronteerd werden met de realiteit van Apopa: we hebben niets vervelends meegemaakt, maar mensen zijn bang en heel voorzichtig. 'Big brother is watching you' is hier dagelijkse realiteit. Voor de campagne worden de foto's dus nog wel een uitdaging!

We hebben geprobeerd de enormiteit van de dingen die in haar wijk gebeuren wat 'behapbaar' te houden en vroegen Gladys onder andere wat zij doet als ze ruzie heeft. Ze antwoordde dat ze altijd eerst een tijdje televisie gaat kijken als ze boos is, maar de volgende dag op school dan haar excuses aanbiedt aan de vriendin met wie ze ruzie heeft, ook als ze de ruzie niet zelf is begonnen, "want als jij niets doet en de ander ook niet, dan moet je misschien wel heel lang wachten op vergeving!" 

30 april

Gisterochtend hebben we een aantal indrukwekkende plaatsen bezocht: de kerk waar Mgr.Romero is vermoord in 1980, zijn woonhuis en de kathedraal waar hij ligt begraven. Het is ongelofelijk hoe tastbaar hij nog aanwezig is in het leven van de mensen hier. Het was dan ook ontroerend om bij zijn graf te staan, maar ook om in zijn huis te lopen: klein en uiterst sober. Met de bebloede kleding en heftige foto's van de aanslag, dat dan wel. 

 De kerk waar Mgr.Romero is vermoord

    
In het huis van Mgr. Romero de typemachine waarmee hij zijn toespraken en preken schreef. Daarnaast (een deel van) zijn tombe in de kathedraal. 

Daarna een rondwandeling door het historische centrum en een bezoekje aan de markt. Weinig buitenlanders, veel werkeloze mannen die rondhangen... Ik was in het Parque Libertad wat afgedwaald om foto's te maken, maar Eliane kwam me waarschuwen; ga niet op een bankje zitten, want dan denken de mannen hier dat je een prostituee bent. Per bankje gelden andere prijzen... 

Iglesia el Rosario

Afijn, doorgelopen dus naar de Iglesia el Rosario die aan het plein ligt. Van buiten is de kerk echt niet mooi, maar als je binnen bent, is hij adembenemend. De architect wilde geen zuilen, zodat iedereen in de kerk steeds het altaar goed zou kunnen zien. Zo ontwierp hij een prachtige 'boog', met aan beide zijden glas-in-lood ramen. Ook een indrukwekkende kruisweg overigens! De kerk heeft een bloedige geschiedenis: in de aanloop naar de burgeroorlog, heeft de regering in 1979 een demonstratie op het plein bloedig willen beëindigen. Mensen vluchtten de kerk in, maar de doden en gewonden hebben drie dagen opgesloten gezeten totdat ze dankzij bemiddeling van Mgr. Romero weg konden. De kogelgaten in de deuren zijn nog zichtbaar. 

  

De deuren van de El Rosario-kerk met kogelgaten

In de middag op bezoek bij de paters Passionisten, waarmee CBC veel sociaal werk samendoet, Een deel van het werk van de paters is onderdeel van het Vastenactieproject: het opzetten van kleine bedrijfjes, zodat mensen in hun onderhoud kunnen voorzien. Voorbeelden zijn jongens die leren brommer rijden, zodat ze een koeriersdienst kunnen beginnen, taarten en cake bakken en we gaan nog kijken in de kruidentuin, waar vrouwen medicinale kruiden verbouwen, waar onder meer zeep en shampoo van wordt gemaakt.

29 april

Vandaag een bezoek aan de aartsbisschop gebracht, Mgr. Escobar Alas. We hadden 40 minuten, maar de aartsbisschop nam alle tijd voor ons en we hebben ruim twee uur met hem gepraat. Over het doel van ons bezoek uiteraard, maar ook over de kerk in San Salvador en hoe de kerk kan bijdragen aan het oplossen van het geweldsprobleem. In zijn antwoord noemde Mgr.Escobar Alas als eerste de meer dan 1.000 zusters die in El Salvador werken. We hadden zuster Conception en zuster Guadeloupe al ontmoet en ik kan me iets voorstellen bij wat hij zei: stoere, dappere vrouwen, die leven en werken tussen de mensen en proberen een verandering ten goede teweeeg te brengen. Ze bieden een veilige haven aan wie daaraan behoefte heeft en via gesprekken en workshops krijgen jongens en meiden een ander perspectief aangereikt. 

Mgr.Escobar Alas, aartsbisschop van El Salvador

Natuurlijk hebben we het met de aartsbisschop ook uitgebreid gehad over Mgr.Romero, die bekend stond om zijn sociale bewogenheid en opkwam voor de armen. ZIjn aanwezigheid is overal voelbaar en zoveel mensen zijn door hem geraakt en geïnspireerd. Dat is echt bijzonder.We gaan nog de kathedraal bezoeken waar Mgr.Romero is vermoord en ook zijn huis. Als afscheid kregen we allemaal een grote foto van Mgr. Romero met een officieel reliek. Die krjigt een mooi plekje op kantoor straks! 

De middag hebben we besteed aan het jeugdcentrum in Apopa, waar Kaat en ik de allereerste dag waren. Kaat en DOminik hebben gefilmd en geprobeerd Gladys te interviewen voor de scholenfilm. Dat is mislukt: de breakdance workshop produceerde dermate veel geluid dat een interview kansloos was. Dat gaan we volgende week dan bij haar thuis doen. Eliane heeft een aantal mensen uit het project gesproken, waaronder een jongen die dankzij de zusters uit een bende is gestapt. Pablo, een van de coördinatoren van het centrum, heeft ook zijn verhaal aan haar verteld. wat uitgebreider dan aan ons afgelopen maandag. Hij vertelde hoe gemakkelijk het geweest zou zijn voor hem om te kiezen voor aanzien, respect en vrouwen, maar dat hij dankzij de zusters de moeilijke weg heeft gekozen en dat hij een voorbeeldrol wil vervullen in zijn gemeenschap.

Dansworkshop voor de meiden in het jeugdcentrum in Apopo

En ik? Ik heb genoten van de workshops jazzdance (voor de meisjes) en breakdance (de jongens inderdaad). En mooi was het vervolg op de breakdance--les, toen de trainer via goocheltrucs een aantal mooie lessen aan de jongens kwijt kon, zoals een kleine oefening in kijken en interpreteren en dan moeten constateren dat jouw interpretatie niet de juiste was. De les; soms kijk je naar de wereld vanuit jouw ideeën, maar nu heb je gezien dat de wereld groter is, dat er soms meer is dan jij vanuit jouw oogpunt ziet.

 

28 april

Het is half zeven 's morgens hier als ik dit verslag schrijf: we zijn allemaal steevast om half zes wakker. Het is acht uur vroeger in El Salvador en onze biologische klok loopt nog niet synchroon. Om negen uur willen we allemaal naar bed!

 De geschiedenis van CBC op jute...

We hebben gisteren een vruchtbare dag gehad. Collega Eliane en cameraman Dominik zijn inmiddels gearriveerd, dus tijd voor de officiële kennismaking met het CBC-team. Deze keer geen powerpointpresentatie, maar naar buiten voor een kennismaking zoals CBC dat ook doet met de mensen die workshops komen volgen. En zo stonden we dus in een park in San Salvador ballen te gooien naar elkaar! Tijdens de burgeroorlog heeft op deze plek een massamoord plaatsgevonden en er ligt een grote lading op het park. De mensen komen er liever niet meer. Door workshops op plaatsen als deze te organiseren, wil CBC helpen de trauma's te helen.

Bobby legde ons aan de hand van een oude jute zak uit hoe CBC naar de wereld kijkt. Zo zijn de draden van de zak allemaal ongelijk: sommige groot, sommige klein, dik, dun, maar samen vormen ze een sterk geheel. We draaiden de zak om en aan de andere kant was van gekleurde draadjes een vlecht gemaakt die in spiraalvorm op de zak was geborduurd: het symboliseerde de geschiedenis van CBC, die wordt gemaakt door al die verschillende mensen. Aan het einde losse draden nog en aan ons de uitnodiging mee te schrijven aan de geschiedenis van CBC. Die utinodiging hebben we van harte aangenomen!

Daarna een oefening in samen 'parachutespringen' en natuurlijk de groepsfoto, waarop overigens slechts een klein deel van het CBC-team staat... 

  

Eliane en ik waren in de ochtend op bezoek bij Conna, een overheidsinstantie die beleid maakt op het gebied van kinderrechten en die organisaties certificeert die werken met kinderen. Vanuit Conna worden ook bewustwordingsprogramma's gevoerd op het gebied van opvoeding: dat je kind slaan niet de enige manier is om het op te voeden bijvoorbeeld. Wekelijks is er een radioprogramma waarin psychologen en maatschappelijk werkers voorlichting geven en waarin mensen vragen kunnen stellen. Er wordt hard gewerkt, maar duidelijk werd ook dat er slechts zicht is op het spreekwoordelijke 'topje van de ijsberg'. Adjunt-directeur Griselda vertelde bijvoorbeeld dat er op een gegeven moment een moeder belde naar het radioprogramma: "Ik wil mijn kinderen graag gezond eten geven zoals jullie zeggen, maar ik heb alleen maar bonen en mais. Hoe ga ik dat doen?" En dat is de harde realiteit voor veel mensen.

Overigens werden wij onnozele Europeanen gisteren ook geconfronteerd met de harde realiteit van de stad: een van onze teamleden had schoenen aan van een bekend sportmerk. En dat is echt tegen alle veiligheidsprotocollen. Wie de wijken ingaat, draagt geen bekend sportmerk. Want de bende in de wijk waar je bent, zou wel eens dat andere bekende sportmerk kunnen dragen. Dan heb je dus echt een probleem, want dat kan worden opgevat als provocatie! Het logo gaat dus afgeplakt worden... 

Gisteravond zijn we uit eten geweest bij Los Planes de Renderas. Hier een spectaculair uitzicht over de stad! Overdag kun je zelfs de oceaan zien. We hebben genoten van de lokale specialiteit pupusa: gevulde maispannenkoekjes. Kaat, Eliane en ik hebben onder andere de variant met knoflook geprobeerd. Ze waren heerlijk, maar we maakten ons wel een beetje zorgen over het bezoek aan de aartsbisschop straks, die de hevige knoflook-walm van zijn Nederlands/Belgische bezoek moet gaan doorstaan... 

 

Spectaculair uitzicht over de stad

 

27 april

Vandaag hebben we een andere 'code rood' wijk bezocht: Meijcanos. De sfeer hier is anders: omdat er hier 'maar' één bende actief is, is het hier wat veiliger. Meer mensen op straat dus en het voelt allemaal iets meer ontspannen. Hoewel dat uiteindelijk ook schijn blijkt. Ook hier de grafiti op muren die op de gangs duidt bijvoorbeeld. Op een gegeven moment staan we te wachten op straat als er een keiharde knal klinkt en ik een flits zie. Een paar meter verderop staat een bewaker van een vrachtwagen, die onmiddellijk zijn geweer in de aanslag brengt. Ik ben te onervaren om zelfs maar te schrikken en kijk wat verbouwereerd om me heen. Het blijkt allemaal mee te vallen: het was een gesprongen transformator in de elektriciteitsleiding vlak boven ons hoofd. 

Met vrijwilligers David en Daniel gaan we naar de basisschool, die dus zonder stroom blijkt te zitten. Zie hierboven... David en Daniel komen hier sinds een paar jaar lessen verzorgen op verzoek van de school. Directrice Sara Ortiz vertelde ons dat ze problemen hadden met de kinderen: ze waren agressief, gebruikten grove taal en dachten in groepen en 'tegenstanders': wie bij een andere groep hoorde, was automatisch een tegenstander. Dankzij de workshops van Daniel en David is dit echt veranderd. De directrice is er blij mee, want ze voorzag echt grote problemen en escalatie, maar de kinderen zijn er ook blij mee: ze werken nu samen als een team en beschouwen David en Daniel echt als vertrouwenspersonen. 

Een klein drama als we op punt van vertrekken staan: een huilende moeder in de gang. Haar kind blijkt verdwenen. Mijn eerste reactie vroeger was boosheid  als een van mijn zoons niet thuis kwam na school: had je niet even kunnen laten weten dat je bij een vriendje bent? De eerste reactie van deze moeder is blinde paniek... Ook dit loopt goed af: het kind wordt gevonden. 

  

Dan gaan we kloven overbruggen. Letterlijk. Langs een steil pad gaan we op weg naar de aangrenzende gemeenschap, waar we gaan lunchen bij Felicita. Een kloof scheidt hen van de wijk met de basisschool en het is een hele klim, zeker voor ons. Het is erg warm én erg vochtig en de Salvadoranen hebben erge schik om mijn vuurrode hoofd als we boven zijn... 

Felicita heeft heerlijk voor ons gekookt: zij is een van de leden van de gemeenschap waarmee CBC werkt en ze is lid van het buurtcomité. Ze vertelt dat haar twee zoons in 2006 en 2007 respectievelijk zijn doodgeschoten en spoorloos verdwenen. Haar dochter woont nog bij haar. Wat te zeggen? 

 

   

Cashewnoten aan de boom...

We hebben ook nog even onze toeristische momenten gehad: we hebben cashewnootbomen gezien en avocadobomen én de nationale vogel van San Salvador, de wenkbrauwmotmot. 


De wenkbrauwmotmot

 

26 april

Waar te beginnen? Vandaag ons eerste bezoek aan een van de wijken waar CBC werkt: Apopa in het district Popotlan. Code rood op de website van buitenlandse zaken. Op het eerste gezicht lijkt er weinig aan de hand als je de wijk binnenrijdt en gastvrouw Loreena draaide op een gegeven moment de ramen van de auto open. Voor de frisse lucht dacht ik. Het was niet voor de frisse lucht, zeker niet tussen de dampen van het verkeer. Het was om te laten zien wie we zijn en dat we niets te verbergen hebben. Fotograferen op straat? Nee, niet doen. Je weet nooit wie je per ongeluk portretteert... 

Een van de kleuters bij de zusters op school

We werden hartelijk ontvangen door de zusters die het jeugdcentrum in de wijk runnen: de 'hermanas angel de la guarda', Eventjes bij de kleuters gekeken die ze opvangen en toen naar de basisschool, waar we een aantal klassen hebben bezocht. Er was een jongen doodgeschoten op straat die ochtend, dus er was onrust. Daarom konden we niet bij kinderen thuis op bezoek en hebben we op school met een paar kinderen wat uitgebreider gesproken. We hebben onder andere kennisgemaakt met Gladis Rosemary van tien: ze wil later politievrouw worden om de mensen te beschermen tegen 'slechte dingen'. Ze vertelde ons dat ze denkt dat als kinderen een slecht voorbeeld krijgen, ze zelf later ook slechte dingen gaan doen. Haar oplossing; alle bendeleden opsluiten en ze ervan overtuigen dat ze slecht bezig zijn. En terwijl Kaat dit soort serieuze gesprekken voerde, heb ik de andere kinderen een fotoboek van Nederland laten zien, compleet met kaas, molens en tulpen. Vonden ze erg leuk! 

Zuster Conception leidt het jeugdcentrum. Ze vertelde dat ze de muur om het centrum wil verhogen, zodat ze in de tuin kunnen zitten. Nu is dat onmogelijk, omdat je constant in de gaten wordt gehouden: ben je aan het telefoneren? Met wie? En waar heb je het over? Wie komt er op bezoek? Waarom? Door de alomtegenwoordige bendes, blijven de mensen binnen. We kwamen bijvoorbeeld langs een utigestorven speeltuin...

Dorita is een van de vrijwilligsters bij de zusters in het jeugdcentrum. Ze vertelde over de workshops die hier georganiseerd worden. Veel kinderen worden thuis verwaarloosd: niet zozeer lichamelijk, maar veel ouders hebben problemen en daardoor weinig aandacht voor hun kinderen. De zusters organiseren onder andere een workshop over omgaan met woede, empathie en omgaan met conflicten. Dorita vertelde dat ze de kinderen naar hun dromen voor de toekomst had gevraagd en hoe blij de kinderen waren dat er iemand in hen geïnteresseerd was. Het was voor het eerst dat ze nadachten over 'later' en het bood ze een ander perspectief: ze realiseerden zich dankzij deze vraag dat ze iets konden worden, dat konden nadenken over hun toekomst. 

25 april

We zijn gearriveerd! Hier - in guesthouse Los Pinos - is het nu maandagochtend. In Nederland is het begin van de avond. Ergens kregen we er een dag bij!  Het blijft een vreemde ervaring en eerlijk gezegd zijn we blij met de vrije maandagochtend. We hebben allebei een zwaar hoofd en hebben - vast erg onbeleefd - extra koffie gevraagd bij het ontbijt. Het klimaat werkt ook niet mee: het is heel warm en vochtig. Blij dus met de grote ventilator op de kamer én blij met de wifi: dan kan ik mijn beloofde blog bijhouden én de familie thuis af en toe een appje sturen en skypen. 

De reis ging goed, hoewel al die uren in een vliegtuigstoel best een uitdaging zijn. Kaat heeft al twee boeken uit, ik eentje. Dat wordt dus boeken ruilen binnenkort!

De overstap in Washington was hectisch: we hadden tweeenhalf uur de tijd, maar strenge douaneformaliteiten én een overstap van de ene terminal naar de andere terminal met een sneltram, bleken nogal wat tijd te kosten. Onze zorg over de overstap werd door de functionarissen van de Amerikaanse immigratiedienst overigens niet gedeeld: als u de vlucht mist, dan wordt u gewoon overgeboekt. Geen probleem... Afijn: het kwam op het nippertje goed. Hijgend en zwetend arriveerden we bij de gate en rolden als laatsten het vliegtuig in. 

In de lange rij bij de immigratiedienst en later de douane op San Salvador, werden we aangesproken door een Duitse jongeman. We dachten in eerste instantie dat hij onze vertaalhulp nodig had, maar uiteindelijk bleek dat hij zichzelf had opgeworpen als zelfverklaard steun, toeverlaat en vertaler voor ons... Een grappig systeem bij de douane: boven iedere beambte hangt een stoplicht met een rood en een groen licht. Je moest een verklaring invullen over de goederen die je meebrengt en vervolgens  zelf op de knop van het stoplicht drukken. Werd het groen, dan mocht je door... 

Straks, om 12.00 uur worden we opgehaald door Evelyn, onze steun en toeverlaat bij CBC. Eerst lunchen en dan een eerste kennismaking met het CBC-team en een briefing in verband met de veiligheid: waarmee moeten we allemaal rekening houden? in een van de mails van de afgelopen weken stonden al de nodige richtlijnen: geen sieraden, geen dure telefoons, geen merkkleding, geen Nike, geen Adidas... oftewel: alles vermijden wat de aandacht kan trekken. 

 

22 april

Het is vandaag vrijdag. Zondag vertrek ik naar San Salvador. Kaat vliegt mee. Zij is de eindredacteur van Sylvester Productions, het bedrijf waarmee we de laatste twee jaar de campagnefilms voor Vastenactie hebben gemaakt. Dit wordt alweer mijn vijfde reis met Kaat. Wij gaan alvast kennismaken met onze projectpartner CBC, rondkijken en keuzes maken: wat willen we precies vertellen? Wiens verhaal gaan we in beeld brengen? Waar gaan we filmen? Volgende week voegen collega Eliane en cameraman Dominik zich bij ons.

We gaan natuurlijk de medewerkers van CBC ontmoeten, maar vooral ook de mensen in de wijken: wat betekent het werk van CBC voor hen? Daarnaast gaan we op bezoek bij de aartsbisschop en bij diverse vertegenwoordigers van lokale overheden, en als het lukt, gaan we bijvoorbeeld ook praten met een kinderrechter. De rechtbanken werken samen met organisaties als CBC, om jongeren die in het circuit van de bendes zijn beland, te helpen hun leven opnieuw in te richten. 

Het leek me leuk u deze keer eens een kijkje achter de schermen te geven, want uiteindelijk ontmoeten we veel meer mensen dan uiteindelijk in de film aan het woord komen en gebeuren er allerlei onverwachte dingen. Variërend van beestjes in je bed en je badkamer tot gratis overnachten in een supersjiek hotel in Dubai omdat je de aansluiting met het vliegtuig hebt gemist. 

Kortom: tot in San Salvador - als we tenminste goede wifi hebben!

Margot de Zeeuw