Integrale ecologie

Integrale ecologie

Integrale ecologie
Inwoners van El Salvador hebben stabiliteit, veiligheid en gerechtigheid nodig

Veel mensen maken zich zorgen over klimaatverandering, vervuiling, armoede en honger, de vluchtelingenstroom, terreurdreiging, werkgelegenheid, enz. Zo ook paus Franciscus. Hij heeft in zijn encycliek Laudato Si’ laten zien dat al deze problemen met elkaar samenhangen. Er is één complexe wereldwijde sociaal-economische-ecologische crisis. De richtlijnen voor een oplossing, schrijft hij, vragen dan ook om een integrale benadering om de armoede te bestrijden, uitgesloten mensen hun waardigheid terug te geven en tegelijk voor de natuur te zorgen (LS 139). Dit vat hij samen in het begrip ‘integrale ecologie’.

Ecologie

De ecologie bestudeert de relaties tussen de levende organismen en de omgeving waarin zij zich ontwikkelen. Klassiek beschouwd zien we dit al gauw als iets dat buiten ons zelf gebeurt: de relatie tussen planten en dieren in een ecosysteem als een bos, een meer of een heidegebied. Wat we dan nog wel doen is dat we bestuderen wat de invloed van menselijk ingrijpen op het systeem is, maar het besef dat we er ook wezenlijk deel van uitmaken is afwezig of niet sterk ontwikkeld.

Integrale ecologie

Met de term integrale ecologie heeft de paus iets breders voor ogen, namelijk een ecologie die ook duidelijk menselijke en maatschappelijke dimensies bevat. We moeten met heel andere ogen leren kijken naar ons economisch systeem. De economie maakt dankbaar gebruik van de hulpbronnen die de natuur te bieden heeft. Maar ze vergeet gemakshalve de negatieve effecten hiervan op de mens, natuur en het milieu. In de integrale ecologie spelen economie, mens en cultuur en het algemeen welzijn een samenhangende rol.

Kwaliteit van leven

De kwaliteit van leven staat voorop. Je kunt denken aan de inrichting van een stad, dorp of wijk. Hoe kun je de openbare ruimte zo inrichten dat mensen elkaar veilig kunnen ontmoeten? Want dat versterkt het gevoel van verbondenheid, een ‘zich thuis voelen’ binnen de stad die ons omvat en verenigt (LS151). Zijn er genoeg betaalbare woningen, is er goed openbaar vervoer, is er voldoende en zinvol werk en worden de mensen daar redelijk voor betaald? Een eigen plek hebben om te wonen, waar je veilig bent en waar je je kunt ontwikkelen al of niet in gezinsverband, is een belangrijk thema in de menselijke ecologie.

Algemeen welzijn

En de menselijke ecologie is niet los te zien van het beginsel van algemeen welzijn. Of misschien beter gezegd, het gemeenschappelijke goede. In Gaudium et Spes omschreven als ‘het totaal van sociale voorwaarden, waardoor zowel groepen als individuen hun eigen volmaaktheid vollediger en vlugger kunnen bereiken’. In de boezem van het gezin kunnen we dit leren. Ieder gezinslid verdient respect en de mogelijkheid om zichzelf te ontwikkelen. Maar je leert ook dat je je eigen zin niet altijd kunt doordrijven om het welzijn van het gehele gezin niet te schaden. Dat je ook rekening moet houden met elkaar.

Algemeen welzijn vereist maatschappelijke vrede, dus een zekere mate van stabiliteit, veiligheid en gerechtigheid. Schending hiervan, zegt de paus, leidt altijd tot geweld. Dat is precies wat we in El Salvador zien gebeuren.

Marjolein Tiemens-Hulscher