Geweld jegens armen

Geweld jegens armen

Geweld jegens de armen

Bij het woord ‘geweld’ denken we meestal aan wapens, vechten, oorlog, terrorisme, moord en doodslag. Maar er zijn vele andere manieren waarop de armen op deze wereld geweld wordt aangedaan, zoals in Laudato Si’ valt te lezen. Paus Franciscus rekent de Aarde zelf trouwens tot de meest in de steek gelaten en slecht behandelde armen.

Kringloop

Als bioloog vind ik het geweldig dat in Laudato Si’ staat: “Met moeite erkennen wij dat het functioneren van de natuurlijke ecosystemen voorbeeldig is. De planten produceren (onder invloed van zonlicht) voedingsstoffen die de planteneters voeden. Deze voeden op hun beurt de vleeseters die weer organische mest produceren als voeding voor de volgende generatie gewassen” (LS22). Een perfecte kringloop dus. Met de zon als energiebron kan dit in principe oneindig doorgaan. In ons industriële systeem is geen sprake meer van een kringloop. Tijdens processen van de winning van grondstoffen of industriële processen komen vaak giftige en vervuilende stoffen vrij of aan het eind van het proces hoopt het afval zich op. Veel producten zijn ook niet verteerbaar of recyclebaar.

 

Vervuiling

Vervuiling van land, water en lucht is hiervan het gevolg. En je mag vervuiling van de leefomgeving gerust een vorm van geweld noemen. Het dagelijks inademen van vervuilde lucht schaadt immers de gezondheid. Het is niet voor niets dat actiegroepen en milieuclubs ook in Nederland actief zijn om de luchtkwaliteit in met name stedelijke gebieden te verbeteren. Veel vervuiling vindt echter buiten ons blikveld plaats. De winning van fossiele brandstoffen, metalen en mineralen gaat vaak gepaard met vervuiling van de omgeving. Ook via de landbouw en de kledingindustrie komen giftige stoffen in het milieu terecht. We veroorzaken deze vervuiling dan misschien niet zelf, maar we dragen er wel aan bij door de producten die we kopen en de energie die we gebruiken.

Ongelijke verdeling

“De Aarde is wezenlijk een gemeenschappelijke erfenis waarvan de vruchten allen ten goede moeten komen” (LS 93). Bij het gebruiken (verbruiken) van natuurlijke hulpbronnen kunnen we echter wel stellen dat er sprake is van grote ongelijkheid. De paus spreekt van een ecologische schuld tussen noord en zuid. Het noorden profiteert economische gezien onevenredig veel aan de tevens onevenredig veel toegeëigende grondstoffen en het zuiden blijft met de ecologische schade achter. En daarbij moeten we ook denken aan het verlies van leefomgeving doordroogte en overstromingen door de opwarming van de Aarde wat weer een gevolg is van de CO2 uitstoot door de verbranding van de fossiele brandstoffen. Op deze manier wordt de bestaansgrond van vele mensen, en met name die van de armen, onder hun voeten weggevaagd; een vorm van grof geweld.

Wat kunnen we zelf doen?

De paus hekelt in Laudato Si’ de mensen en landen die menen recht te hebben om te consumeren op een manier die niet voor iedereen mogelijk kan zijn, gewoonweg omdat de Aarde niet zoveel kan produceren en het afval dat bij een dergelijke consumptie vrijkomt niet kan bergen. “In de huidige situatie van de wereld, waar zoveel ongerechtigheid voorkomt en steeds meer mensen worden uitgesloten, beroofd van hun fundamentele mensenrechten (recht op toegang tot drinkwater bijvoorbeeld), roept het principe van algemeen welzijn op tot solidariteit en een voorkeuroptie voor de allerarmsten” (LS158). De vraag die dan naar boven komt is: Hoe kunnen we handen en voeten geven aan die solidariteit? Heel concreet, denk ik, door je ecologische voetafdruk te verkleinen (Die van de gemiddelde Nederlander is 6,3 ha, maar er is slechts 1,8 ha per persoon beschikbaar). Hoe? Bijvoorbeeld door:

  • de verwarming lager te zetten (trui aan, dekentje op de bank);
  • de auto te laten staan (meer fietsen en met het openbaar vervoer);
  • niet met het vliegtuig op vakantie te gaan;
  • wat vaker vegetarisch te eten;
  • meer biologisch te eten;
  • geen voedsel weg te gooien (voedsel dat men weggooit, is alsof men het rooft van de tafel der armen (LS50));
  • over te stappen op hernieuwbare en schone energie;
  • het huis te isoleren.

En daarmee slaan we twee vliegen in één klap, want de zorg voor de natuur en gerechtigheid jegens de armen zijn immers niet te scheiden.

Marjolein Tiemens