Sociale uitsluiting

Sociale uitsluiting

Als we ons inleven in de ellende die het geweld van de straatbendes (in El Salvador) met zich meebrengt, dan zouden we geen stap meer buiten de durven zetten. Ik denk dat bij mij de angst zou regeren.

Sociale uitsluiting

Vanuit onze eigen veilige omgeving kijken we met afschuw aan tegen de moorden, verkrachtingen en drugsgebruik van de straatbendes. We zien de symptomen van een diepgeworteld probleem: sociale uitsluiting. De aartsbisschop van San Salvador Mgr. Escobar Alas noemt in zijn pastorale brief sociale uitsluiting de belangrijkste reden van geweld: mensen proberen iets te bereiken wat de staat en de maatschappij verhinderen om op een normale manier te bereiken. Hiermee is het geweld niet goed te praten, maar misschien wel beter te begrijpen.

Pedagogie van de dood

Sociale uitsluiting is het gevolg van ongelijkheid. In El Salvador gaat deze ongelijkheid terug tot de tijd van de verovering van de Spanjaarden en de daarop volgende onderdrukking van oorspronkelijke bewoners. In die periode werd het zaad voor geweld gezaaid. De Spanjaarden creëerden een klimaat van honger en geweld, dat later een goede voedingsbodem bleek voor nieuwe uitbarstingen van geweld. De aartsbisschop spreekt hier van de pedagogie van de dood. Ook na de onafhankelijkheid bleef deze pedagogie heersen. Een kleine rijke elite eigende zich alles toe. Het arme volk moest haar land afstaan, had geen werk of werkte tegen een schamel loon. Extreme ongelijkheid dus, die leidt to onder meer slechte behuizing, ondervoeding, slechte gezondheid(zorg) en een gebrek aan scholing. Geen wonder dat mensen hiertegen in opstand komen.

Eerlijke verdeling

Een van de uitgangspunten van de katholieke sociale leer is het Bonum Commune, het Algemeen Welzijn. Om dat te verwezenlijken moet er een eerlijke verdeling van land, water, voedsel en grondstoffen zijn. Dit kun je natuurlijk ook uitbreiden tot een eerlijke verdeling van arbeid. Wat voor mij steeds duidelijker wordt is dat de ongelijke verdeling van alles wat de Aarde ons schenkt komt doordat sommige (groepen) mensen (vooral de mensen met geld en macht) zich meer mens voelen dan andere (groepen) mensen (vaak de armen). Maar Spreuken 22,2 leert ons dat de rijke en de arme een gelijke waardigheid hebben, omdat “de Heer hen allen heeft gemaakt .”

Recht op land en arbeid

In Laudato Si’ schrijft de paus dat dit praktische consequenties heeft. Helemaal aansluitend op de situatie in El Salvador schrijft hij (hij citeert de bisschoppen van Paraguay): “Iedere boer heeft het natuurlijke recht een redelijk stuk grond te bezitten, waar hij zijn huis op kan bouwen, werken voor het levensonderhoud en van zijn gezin en zekerheid kan hebben betreffende zijn eigen bestaan” (LS 94). Deze levenszekerheid is vele boeren echter ontnomen door landje-pik van de elite. Werkeloosheid of onderbetaald worden en sociale uitsluiting zijn nauw met elkaar verweven. Het éne leidt tot het andere. Maar arbeid is een noodzaak, schrijft paus Franciscus in Laudato Si’. Niet alleen voor brood op de plank, maar ook omdat “het deel is van de zin van het leven op deze Aarde, een weg van groei, menselijke ontwikkeling en persoonlijke verwezenlijking.”

Menselijke waardigheid

Het is dan ook goed te begrijpen dat de aartsbisschop in zijn pastorale brief concludeert dat “We streven naar oplossingen die de menselijke waardigheid bevorderen en de deelname aan het bonum commune”. Het extreme geweld zoals in El Salvador kennen we bij ons gelukkig niet. Maar desalniettemin kunnen wij deze oplossingsrichting ook ter harte nemen bij de vraag hoe wij onze eigen maatschappij en economie opnieuw vorm kunnen/moeten geven om te komen tot een houdbare samenleving.

Marjolein Tiemens, November 2016

Een Nederlandse samenvattende vertaling van de pastorale brief van Mgr. Escobar Alas, ‘Ik zie in de stad geweld en verdeeldheid’, is hier te downloaden.