Besnijdenis van jonge meisjes is voor veel mensen nauwelijks voor te stellen. Maar in de afgelegen Masaai-gemeenschap in Tanzania komt het nog veel voor. Daarom zette de Kadada Maasai Women Foundation een project op om meisjesbesnijdenis tegen te gaan. Enerzijds door bewustwording van de ernstige gevolgen, anderzijds door vrouwen die de besnijdenissen uitvoeren een andere inkomstenbron te bieden.
Voor veel meisjes en vrouwen is vrouwenbesnijdenis, ook wel vrouwelijke genitale verminking (VGV) genoemd, een pijnlijke realiteit. Bij de ingreep worden de uitwendige geslachtsdelen van een meisje of vrouw verwijderd of beschadigd, zonder medische noodzaak. De gevolgen kunnen ernstig zijn: van hevige pijn, bloedingen en infecties tot psychische trauma’s en complicaties tijdens een bevalling. Soms sterven meisjes zelfs aan de ingreep. Hoewel vrouwenbesnijdenis een rechtenschending is, blijkt het een diepgewortelde praktijk in verschillende delen van de wereld. Dat hangt vaak samen met sociale en culturele normen en opvattingen over de positie van meisjes en vrouwen*.
*(Bron WHO).
Bestaande patronen doorbreken
Ook in Ngabolo, een Masaai-gemeenschap in het noorden van Tanzania, komt genitale verminking nog voor. Het gebied is moeilijk bereikbaar en de bevolking leeft voornamelijk van landbouw en veeteelt. Armoede, een laag opleidingsniveau en beperkte toegang tot voorzieningen maken het moeilijk om bestaande patronen te doorbreken.
Vrouwenbesnijdenis is hier nauw verbonden met traditionele opvattingen over de overgang van meisje naar vrouw, sociale acceptatie en het huwelijk. Hoewel VGV ook in Tanzania verboden is, blijkt handhaving in afgelegen gemeenschappen lastig.
Daarom koos de Kadada Maasai Women Foundation voor een tweeledige aanpak. Het project richtte zich zowel op het veranderen van de opvattingen binnen de gemeenschap als op de economische oorzaak die de praktijk mede in stand houdt.
Samen in gesprek
Om verandering mogelijk te maken, werden mannen, vrouwen, jongeren, traditionele Masaai-leiders, religieuze leiders en lokale overheidsfunctionarissen bij het project betrokken. Tijdens trainingen en bijeenkomsten werd gesproken over mensen-, vrouwen- en meisjesrechten, en over de ernstige lichamelijke en psychische gevolgen van vrouwenbesnijdenis.
Het bereik was groot. Zo namen 1.791 inwoners deel aan trainingen gericht op persoonlijke en maatschappelijke verandering.
Gesprekken bij de bijeenkomsten over de gevolgen bleken niet eenvoudig. Vrouwenbesnijdenis is immers al generaties lang onderdeel van de cultuur. Maar toch, er kwam beweging. Na uitvoerige discussies concludeerden leden van de gemeenschap ook dat VGV schadelijk is. Ze spraken hun steun uit voor het stoppen van de praktijk en voor het beschermen van meisjes.
Ondernemerschap
Maar daarmee was een belangrijk probleem nog niet opgelost. Er waren namelijk vrouwen die hun inkomen verdienden met het uitvoeren van besnijdenissen. Stoppen betekende voor hen dus ook het verlies van inkomsten. Daar moest een alternatief voor komen. Daarom kregen deze ‘besnijdsters’ de mogelijkheid een training in ondernemerschap te volgen. Het oorspronkelijke doel om 50 vrouwen te bereiken, werd overtroffen. 76 vrouwen namen deel en leerden hoe zij op een andere manier geld konden verdienen, bijvoorbeeld door melk, kaas en ghee (geklaarde boter) te verkopen, kralenwerk te maken of geiten en koeien te verhandelen.
Aan het einde van het project hadden al 43 van de 76 vrouwen een eigen bedrijfje opgezet en daarmee een alternatieve inkomstenbron gevonden.
Stap voor stap naar verandering
Het vraagt veel om een diepgewortelde praktijk te veranderen. Juist daarom is de aanpak binnen dit project bijzonder: bewustwording van de rechten van meisjes en vrouwen en van de ernstige gevolgen van genitale verminking wordt gecombineerd met een alternatieve inkomstenbron voor de vrouwen die de besnijdenissen uitvoeren.
Zo kan er in Ngabolo stap voor stap ruimte ontstaan voor een toekomst waarin meisjes beter beschermd worden en vrouwen op een andere manier in hun levensonderhoud kunnen voorzien.
